Baśnie, legendy i mity

Fantastyka

Baśń a fantasy na podstawie powieści Doroty Terakowskiej "Córka czarownic"

 

Córka Czarownic" to przykład książki fantastycznej o rodowodzie baśniowym, określanej angielskim słowem „fantasy" także w Polsce.

W utworze można odnaleźć motywy znane baśni, takie jak postać czarownicy, wędrówka (ucieczka przed grożącym niebezpieczeństwem), magia. Motywy te jednak zostały w znacznym stopniu przetworzone, co jest charakterystyczną cechą fantasy.

Przyjrzyjmy się naszej czarownicy...Nazywana także Opiekunką i Starą Kobietą, chociaż zna sztuki magiczne ( w sytuacji zagrożenia życia zamieniła Dziecko i siebie w choinki), niewiele ma wspólnego ze złą jędzą, czyli typową Babą Jagą. Niczym szczególnym nie wyróżnia się: ma zgrabne duże ręce, chłodne, szare oczy i surowe spojrzenie. Kiedy się krząta po opustoszałej i zrujnowanej stajni, zamieniając ją w mgnieniu oka za pomocą czarów w przytulne pomieszczenie, przypomina troskliwą matkę.

 Czarownica występuje także w roli nauczycielki, kiedy uczy Dziecko życia. Od niej dowiaduje się, że najeźdźcy uosabiają śmierć, choć wydają się piękni w swych wspaniałych, lśniących zbrojach. Przekazuje także swej podopiecznej swoją wiedzę o człowieku. Twierdzi, że ludzie są słabi a za ich głowy przeznaczona jest wysoka nagroda. Uczy ją też, iż nie wolno sprzeciwiać się matce naturze, łamać tego, co ustaliła. Pod okiem czarownicy dziewczynka uczy się czytać, pisać, liczyć. Umiejętności te nabywa, oczywiście za sprawą magii, w ciągu niecałego miesiąca. Stara kobieta bowiem kładzie nocą na głowie dziecka swoje dłonie i coś mamroce pod nosem.

Magia nie jest właściwością przypisaną wyłącznie określonym postaciom czy przedmiotom (tak jest w baśni), tylko sztuką, którą można opanować przez poznanie i trening. Dziecko uczy się z Wielkiej Księgi jak z podręcznika. Na przykład z rozdziału „Magiczne przeobrażenia” dowiaduje się, jakie zaklęcia należy wyszeptać i jakie ruchy przy tym wykonywać, by zmienić mysz w jabłko lub pająka w kłębek wełny, i że nie wolno odrywać oczu od przedmiotu lub człowieka, który ma być zaczarowany.

W książce Terakowskiej można rozpoznać znane z baśni reguły gry w stosowaniu magii. Na przykład czarownica ma prawo tylko trzykrotnie użyć sztuczek magicznych, żeby ocalić dziecko. Natomiast nowym elementem jest wprowadzenie ekologii. Wbrew swoim chęciom dziewczynka musi przywracać dawne kształty zaczarowanym przez siebie zwierzętom i przedmiotom, gdyż nie można burzyć porządku przyrody.

Zarówno sposób przedstawienia czarownicy, jak i magii jest bliższy prawdziwemu życiu niż w baśni.